Artykuly
Recenzje
Zespoly
Bazar
MP3
Forum
Chat
Linki
 

login:
has│o:
Nowy










Pierwsza lista stron folkowych.

Listinus Toplisten




Folkowe Drogi : Szanty


Polskie s┼éowo "szanty" mia┼éo odpowiada─ç angielskiemu "shanties", na to przynajmniej wskazuje jego budowa. Jak si─Ö jednak okazuje s┼éowa te nie s─ů to┼╝same, szanty naby┼éy u nas szerszego, ni┼╝ pierwotne, znaczenia.
Przyjrzyjmy się więc znaczeniu obu tych słów.
Shanties - w najwi─Ökszym skr├│cie s─ů to marynarskie pie┼Ťni pracy. Najbardziej prawdopodobne pochodzenie tego terminu wywodzi si─Ö od s┼éowa "chant", oznaczaj─ůcego "pie┼Ť┼ä", lub "┼Ťpiewanie". Shanties by┼éy, co najwa┼╝niejsze, niemal zawsze ┼Ťpiewane a capella. Zdarza┼éo si─Ö ┼╝e niekiedy akompaniowa┼éy im skrzypce lub concertina.
Szanty - w Polsce przyj─Ö┼éo si─Ö nazywa─ç nimi wszelkie przy┼Ťpiewki ┼╝eglarskie. Nurt szantowy to ca┼ée morskie ┼Ťpiewanie. Niekiedy mo┼╝na zauwa┼╝y─ç r├│wnie┼╝ podzia┼é na szanty i pie┼Ťni kubryku (czyli ┼Ťpiewane przez marynarzy w wolnym czasie piosenki o tematyce morskiej). Nie rozwi─ůzuje nam to jednak problemu. Dlaczego ? Ju┼╝ odpowiadam. Jak wspomnia┼éem nasze "szanty" zawieraj─ů w sobie wszystko co morskie (niekiedy nawet wszystko co mokre, przypomina nam o tym grupa The Pioruners ┼Ťpiewaj─ůc "Wi┼éa Wianki"). Aby pozna─ç r├│┼╝ne odga┼é─Özienia szantowego ruchu nale┼╝y prze┼Ťledzi─ç pokr├│tce rozw├│j tego gatunku w Polsce.
Od pocz─ůtku lat 80-tych obserwuje si─Ö u nas rozw├│j ruchu szantowego. Jak grzyby po deszczu pojawiaj─ů si─Ö nowe zespo┼éy i festiwale. Grupy zaczynaj─ůce w┼éa┼Ťnie w latach 80-tych swoj─ů karier─Ö s─ů dzi┼Ť ju┼╝ klasykami. Zespo┼éy takie jak Mechanicy Shanty, Packet, Cztery Refy czy Stare Dzwony nale┼╝─ů do czo┼é├│wki morskiego ┼Ťpiewania.
Wszystkie z wymienionych tu grup wykonuj─ů tradycyjne shanties, lecz chyba jedynie Stare Dzwony opieraj─ů si─Ö g┼é├│wnie na tym repertuarze. Z reszt─ů Marek Siurawski, jeden z jego filar├│w jest najbardziej znanym polskim popularyzatorem pie┼Ťni spod ┼╝agli. Pozosta┼ée zespo┼éy ch─Ötniej si─Ögaj─ů po gatunek o kt├│rym jeszcze nie wspomina┼éem - tzw. "maritime folk". C├│┼╝ to takiego? Ano piosenki ludowe, folkowe nawi─ůzuj─ůce do pracy ludzi morza, marynarzy, ┼╝eglarzy, rybak├│w, opowiadaj─ů tez o problemach nadmorskich rodzin, mieszka┼äc├│w port├│w, w┼é├│cz─Ög├│w. Normaln─ů spraw─ů jest, ┼╝e tam gdzie jest morze, tam folklor morski si─Ö pojawia. Tak si─Ö sk┼éada, ┼╝e polscy wykonawcy si─Ögaj─ů zazwyczaj po muzyk─Ö "nadmorsk─ů" Irlandii, Szkocji, Anglii, Bretanii i Kanady, czyli krain celtyckich. Wi─ů┼╝e si─Ö to z popularno┼Ťci─ů muzyki celtyckiej. Co jednak by┼éo wcze┼Ťniej obecne w Polsce ? Czy aby muzyka celtycka nie zakorzeni┼éa si─Ö u nas przez szanty ? Przy okazji warto wspomnie─ç o poj─Öciu "polska szko┼éa muzyki irlandzkiej". Mam wra┼╝enie ┼╝e pad┼éo ono z ust odwiedzaj─ůcych nasz kraj Holendr├│w, nie mam jednak stuprocentowej pewno┼Ťci. Owa "polska szko┼éa" polega─ç mia┼éa, wed┼éug ich oceny, na dopisywaniu morskich tekst├│w do folkowych piosenek, zazwyczaj morzem niezwi─ůzanych. Bardzo trafne stwierdzenie, niemal od pocz─ůtk├│w wsp├│┼éczesnego ruchu szantowego w Polsce (pisz─Ö "wsp├│┼éczesnego" bo niekt├│rzy, jak Jerzy Wadowski autor ksi─ů┼╝ki "Pie┼Ťni spod ┼╝agli" wywodz─ů nasz─ů kultur─Ö morskiego ┼Ťpiewania z czas├│w mi─Ödzywojennych) mamy do czynienia z takim procederem - gar┼Ť─ç przyk┼éad├│w szant znanych, a opartych na folkowych utworach l─ůdowych:

  • Krewni i Znajomi Kr├│lika "Nasza Tratwa" - w oryginale "Hills of Connamara" (charakterystyczn─ů cech─ů zespo┼éu by┼éo w┼éa┼Ťnie dopisywanie tekst├│w przez lidera - Jarka Zaj─ůczkowskiego to tradycyjnych i wsp├│┼éczesnych melodii irlandzkich i szkockich, obecnie zesp├│┼é mo┼╝na zaliczy─ç do folk-rockowych).
  • Mechanicy Shanty "Molly Maquires" - w oryginale "Molly Maguires", piosenka o kopalni sta┼éa si─Ö piosenk─ů o statku (Mechanicy r├│wnie┼╝ cz─Östo uprawiali powy┼╝szy proceder, cho─ç ich teksty nawi─ůzuj─ů do orygina┼é├│w, b─ůd┼║ s─ů nimi inspirowane. Ostatnia p┼éyta "W granicach folku" to w┼éa┼Ťnie profesjonalny maritime folk).
  • Packet "Pod Jod┼é─ů" - w oryginale "Whiskey In The Jar", awanturniczo - zb├│jecka piosenka nabiera tu charakteru rozr├│bowo - marynistycznego (Packet by┼é zespo┼éem kt├│ry sk┼éada┼é si─Ö w wi─Ökszo┼Ťci z absolwent├│w WSM, a wiec marynarzy. By┼é tez jednym z pierwszych zespo┼é├│w graj─ůcych utwory na podstawie muzyki celtyckiej. Jego prac─Ö cz─Ö┼Ť─ç cz┼éonk├│w kontynuowa┼éa w grupie Smugglers).


    Zesp├│┼é Cztery Refy jest wierny tradycji morskiej i ┼Ťpiewane przez nich piosenki to zazwyczaj do┼Ť─ç wierne t┼éumaczenia tekst├│w. Jednak ten w┼éa┼Ťnie zesp├│┼é uzna┼ébym za najbardziej folkowy z zespo┼é├│w ┼╝eglarskich. Poza pie┼Ťniami morza i shanties wykonuje on tak┼╝e tradycyjne ta┼äce irlandzkie, szkockie, breto┼äskie i angielskie. Na dodatek robi to z takim ogniem, ┼╝e niejeden z naszych zespo┼é├│w celtycko-folkowych m├│g┼éby si─Ö od nich wiele nauczy─ç. Mocny g┼éos Jerzego Ozaista i ┼Ťwietne teksty (doskona┼éy przyk┼éad jak t┼éumaczy─ç teksty nie zatracaj─ůc ducha orygina┼éu) Jerzego Rogackiego to niew─ůtpliwe atuty grupy.
    Polskie szanto┼Ťpiewanie pod─ů┼╝a te┼╝ w innych kierunkach. Znana niegdy┼Ť grupa Tonam & Synowie wyewoluowa┼éa w grup─Ö wokaln─ů Voices (brawurowe wykonanie "Preety Woman" jako gospel w koncercie debiut├│w na festiwalu w Opolu kilka lat temu!), potem jednak rozpad┼éa si─Ö. Jeden z "tonam├│w" ┼Ťpiewa dzi┼Ť w Rycz─ůcych Dwudziestkach. Ten ostatni zesp├│┼é r├│wnie┼╝ nie zawsze by┼é wierny piosence morskiej. P┼éyta "By The Waters" zawiera bowiem niemal wy┼é─ůcznie tradycyjny repertuar gospel. Z grup dobrze przygotowanych wokalnie warto wymieni─ç The Pioruners. Ich aran┼╝acje cechuje podzia┼é na g┼éosy, ale te┼╝ cz─Östo ciekawe elementy humorystyczne.
    Inna grupa to zespo┼éy na pograniczu piosenki morskiej i folk-rocka. Mieszcz─ů si─Ö w nim wspomniani ju┼╝ Krewni i Znajomi Kr├│lika (nowe teksty coraz dalej odchodz─ů w g┼é─ůb l─ůdu), czy te┼╝ zesp├│┼é Smugglers. Smugglersi przekszta┼écili si─Ö swego czasu w zesp├│┼é Szela i musz─Ö przyzna─ç ┼╝e jest to m├│j ulubiony folk-rockowy zesp├│┼é. P┼éyta (w┼éa┼Ťciwie chyba tylko kaseta) "Pani Pana zabi┼éa..." to wed┼éug mnie majstersztyk. Polecam gor─ůco tym, kt├│rzy nie znaj─ů. Obecnie zesp├│┼é Smugglers pojawia si─Ö zn├│w na festiwalach, latem wspominali co┼Ť o nowej p┼éycie. Je┼Ťli mowa o folk-rockowcach nie mo┼╝e zabrakn─ů─ç bia┼éostockiego The Bumpers. Ich peierwsza kaseta "Jadziem do Irlandii" jest w dystrybucji Folk Time'u, kaseta "...a ┼╝ywo!" to efemeryda, a p┼éyty koncertowej "Wiecznie Zielone" nie mo┼╝na w og├│le znale┼║─ç. Tak czy owak Bumpersi ┼é─ůcz─ů w sobie najlepsze cechy naszych zespo┼é├│w ┼╝eglarskich z energi─ů Pogues, nostalgi─ů Ukrainians i swobod─ů Louis Attaque. Do bardziej znanych nale┼╝y te┼╝ formacja ex-Mechanika (mowa o zespole Mechanicy Shanty) S┼éawka Klupsia, o tajemniczej nazwie Atlantyda.
    Jest te┼╝ kilka zespo┼é├│w, kt├│re bazuj─ů na w┼éasnych pomys┼éach. Mimo to ich brzmienie przywodzi na my┼Ťl w┼éa┼Ťnie folk. Mowa tu o cho─çby o grupie Mietek Folk (nazwa co nieco sugeruje), czyli szantowym odpowiedniku Running Wild, czy te┼╝ EKT Gdynia. Ten drugi zesp├│┼é nawi─ůzuje jednak niekiedy do cudzych pomys┼é├│w. Ostatnio (no mo┼╝e nie tak ostatnio) do tego nurtu do┼é─ůczy┼é te┼╝ zesp├│┼é Orkiestra Dni Naszych.
    Ostatnia kategoria, przyznam ┼╝e nie moja ulubiona, to tzw. szanty szuwarowo-bagienne. Ojcem tego terminu jest gruru tych w┼éa┼Ťnie piosenek Mirek "Kowal" Kowalewski z zespo┼éu Zejman i Garkumpel (kolejna nazwa kt├│ra mo┼╝e si─Ö folkowo kojarzy─ç). Szanty szuwarowo-bagienne to piosenki ┼╝eglarskie znad jezior, rzek i innych zbiornik├│w wodnych po kt├│rych p┼éywa si─Ö w r├│┼╝nego rodzaju ┼é├│dkach. Zazwyczaj opowiadaj─ů o rejsach po Mazurach, ┼╝eglarskich imprezach i innych ciekawych aspektach ┼╝eglarskiego ┼╝ycia.

    Podsumowuj─ůc: w przypadku zespo┼é├│w szantowych bardzo cz─Östo mamy do czynienia z muzyk─ů celtyck─ů. Poza tym sam "maritime folk" to nic innego jak kolejna ga┼é─ů┼║ roz┼éo┼╝ystego drzewa muzyki folkowej. Ju┼╝ tradycj─ů staje si─Ö, ┼╝e "Folkowe Drogi" ukazuj─ů jedynie wierzcho┼éek g├│ry lodowej. By─ç mo┼╝e do tematu pie┼Ťni morskich jeszcze wr├│cimy, na razie mamy za sob─ů tylko polskie szanty...

    Taclem


  •