Artykuly
Recenzje
Zespoly
Bazar
MP3
Forum
Chat
Linki
 

login:
has│o:
Nowy










Pierwsza lista stron folkowych.

Listinus Toplisten




Punk-folkowy zawrót głowy (1)


Bardowie i punkowcy

Wiele lat temu w ogl─ůdanym przeze mnie reporta┼╝u z jednego z wcze┼Ťniejszych festiwali w Jarocinie pad┼éo zdanie kt├│re zosta┼éo mi w g┼éowie do dzi┼Ť. Powo┼éuj─ůc si─Ö na wsp├│┼éczesnych socjolog├│w i badaczy kultury por├│wnywano taniec pogo do plemiennych ta┼äc├│w lud├│w Afryki. Prymitywna energia wyzwalana w takich pl─ůsach, cz─Östo pobudzona dodatkowymi ┼Ťrodkami przypomina jako ┼╝ywo rytualne ta┼äce dawnych mieszka┼äc├│w Ziemi.
Jednak nie o ta┼äcach, a o muzyce, a dok┼éadniej zwi─ůzkach punk rocka z muzyk─ů folkow─ů, chcia┼éem opowiedzie─ç. Podobnie jak inne gatunki muzyki, tak i ┼╝ywio┼éowy punk bywa cz─Östo ┼é─ůczony z folkiem, powsta┼é w ten spos├│b podgatunek nazywany "punk-folkiem" (niekiedy tez "folk-punkiem" pojawiaj─ů si─Ö r├│wnie┼╝ inne sformu┼éowania, jednak dla porz─ůdku zostaniemy przy tej pierwszej nazwie). Jego ramy nie s─ů oczywi┼Ťcie zbyt ┼Ťci┼Ťle okre┼Ťlone i ca┼éo┼Ť─ç zjawiska obejmuje spory zakres muzyki. Mamy tu do czynienia zar├│wno z zespo┼éami graj─ůcymi punkowe wersje utwor├│w tradycyjnych, jak i z grupami stylizuj─ůcymi swoje kompozycje na punkowo-folkowe brzmienie.
Wbrew pozorom muzyka ta jest do┼Ť─ç popularna, cho─ç w Polsce trudno m├│wi─ç o jakiej┼Ť scenie punk-folkowej. Jest to g┼é├│wnie muzyka koncertowa i w warunkach ┼╝ywego kontaktu z publiczno┼Ťci─ů sprawdza si─Ö najlepiej. Aczkolwiek wiele kapel z powodzeniem nagrywa i wydaje p┼éyty.
Stw├│rzmy jednak najpierw kr├│tki rys historyczny tego gatunku, a pozwoli nam to oceni─ç w jakiej kondycji punk-folk jest dzisiaj, oraz wybra─ç co ciekawsze pr├│bki celem szerszej prezentacji.

Podstawowym zwi─ůzkiem pomi─Ödzy folkowcami i punkami sta┼éa si─Ö ideologia buntu. Punk rock, kt├│ry powsta┼é pod koniec lat 70-tych na Wyspach Brytyjskich spotka┼é si─Ö tam z bardzo silnym i pr─Ö┼╝nie ju┼╝ dzia┼éaj─ůcym ┼Ťrodowiskiem robotniczym. Bardzo cz─Östo m┼éodzi punkowcy pochodzili z robotniczych rodzin, ich ojcowie, lub starsi bracia nale┼╝eli do zwi─ůzk├│w zawodowych.
Co prawda we wczesnym stadium swego rozwoju punk buntowa┼é si─Ö przeciw wszystkim i wszystkiemu, jednak niekiedy dzia┼éaczom sceny anarcho-punkowej by┼éo po drodze ze zwi─ůzkowcami. W rezultacie kontakt├│w punkowo-lewicowych spora cz─Ö┼Ť─ç angielskich punk├│w przyj─Ö┼éa doktryny zwi─ůzane z lew─ů stron─ů sceny politycznej za swoje. Dotyczy┼éo to zw┼éaszcza spraw zwi─ůzanych ze stron─ů socjaln─ů. Punkowy bunt rodzi┼é si─Ö z frustracji i rozczarowania, a ci kt├│rzy si─Ögali dalej trafiali zazwyczaj w┼éa┼Ťnie na grunt lewicowy. Bardzo popularne sta┼éy si─Ö w├│wczas publikacje "czerwonych" ideolog├│w anarchizmu, faworyzowano zw┼éaszcza Bakunina. W latach 80-tych doszed┼é jeszcze jeden wsp├│lny wr├│g - "teacheryzm".

Do spotkania tych dwu nurt├│w dosz┼éo te┼╝ na gruncie muzycznym. W klubach robotniczych dzielnic spotyka┼éo si─Ö zar├│wno bard├│w z gitarami, kt├│rzy jak Billy Bragg ┼Ťpiewali o sprawach robotnik├│w, jak i punkowc├│w kt├│rzy dodawali do tego spor─ů ilo┼Ť─ç "alkoholowych przeboj├│w", jak Shane MacGowan i jego grupa The Nips (wcze┼Ťniej Nipple Erectors).
O ile tych pierwszych mo┼╝na nazwa─ç spadkobiercami Ewana McColla i Pete`a Segeera, to drudzy s─ů raczej bli┼╝si The Sex Pistols. Z reszt─ů nie tylko tematyka utwor├│w zbli┼╝a┼éa do siebie obie sceny. Punkowcy coraz cz─Ö┼Ťciej spogl─ůdali na folkow─ů scen─Ö tradycyjn─ů, szukaj─ůc tam inspiracji muzycznych. Pocz─ůtkowo ich kroki by┼éy nie┼Ťmia┼ée, wi─Ökszo┼Ť─ç inspiracji tradycj─ů pow─Ödrowa┼éa w kierunku reggae i ska. Jednak nie bez odzewu pozosta┼é─ů te┼╝ rodzima celtycka tradycja.

Jednym z pierwszych zespo┼é├│w pr├│buj─ůcych po┼é─ůczy─ç te dwa nurty by┼éa grupa The Clash. Na p┼éycie "Give`m Enough Rope" ci pionierzy punk rocka nagrali utw├│r "English Civil War", bazuj─ůcy na melodii angielskiej rebel song "When Johnny Come Marching Home". Uwsp├│┼écze┼Ťniony tekst do zaprawionej ostrymi gitarami piosenki pasowa┼é doskonale i po latach si─Ögn─ů┼é po ten utw├│r zesp├│┼é The Levellers, kt├│ry ma go w swoim repertuarze koncertowym.
Nie jest to jedyna taka wycieczka Clash├│w. Na jednej z ich p┼éyt znajduje si─Ö utw├│r "Loose Your Skin", z go┼Ťcinnym udzia┼éem nieznanej mi wokalistki. Piosenka ta ma folkowy, a wr─Öcz pubowy klimat, ca┼éo┼Ťci dope┼éniaj─ů tam celtycko brzmi─ůce skrzypce.
Za czas├│w istnienia The Clash grupa cz─Östo si─Öga┼éa w kierunku klimat├│w reggae, w tym w┼éa┼Ťnie upatrywa─ç nale┼╝y g┼é├│wnych powi─ůza┼ä zespo┼éu z muzyk─ů folkow─ů. Jednak kiedy kapela przesta┼éa istnie─ç Joe Strummer przez jaki┼Ť czas by┼é producentem folkowej gwiazdy - The Pogues. Kiedy Pogues`├│w opu┼Ťci┼é ich lider i wokalista Shane MacGowan (wspomniany wy┼╝ej przy okazji The Nips), jego miejsce na mikrofonem zaj─ů┼é na kr├│tki czas w┼éa┼Ťnie Strummer. Jednak zespo┼éem The Pogues zajmiemy si─Ö p├│┼║niej.

Mi┼éo┼Ťnikom punkrocka znana jest zapewne nazwa Chumbawamba. Zanim zesp├│┼é ten zaatakowa┼é listy przeboj├│w i dyskoteki swoim przebojem „Tumbthumper” wydawa┼é swe p┼éyty w mniejszych, w┼éa┼Ťnie punkowych wydawnictwach. Pocz─ůtkowo Chumbawamba by┼éa zespo┼éem znanym w┼éa┼Ťciwie tylko punkom. Swoj─ů muzyk─Ö nazwali anarcho-popem, wychodzili bowiem z za┼éo┼╝enia ┼╝e do z┼éagodzonej muzyki ┼éatwiej przyci─ůgn─ů nowych odbiorc├│w do przesi─ůkni─Ötych anarchizmem piosenek. Jak si─Ö okaza┼éo by┼éo w tym du┼╝o racji, cho─ç osza┼éamiaj─ůcy sukces Chumbawamby przysporzy┼é im troch─Ö nieprzyjemno┼Ťci na scenie niezale┼╝nej.
Chumbawamba nale┼╝y do kapel, kt├│rej ┼╝adne klimaty nie s─ů obce. Dlatego te┼╝ obok punkowych gitar, po┼éamanych elektronicznych rytm├│w, czy ┼éagodnych wokaliz, wielokrotnie znalaz┼éo si─Ö miejsce dla folkowych, lub etnicznych fragment├│w. Szczytem zainteresowa┼ä Chumbawamby okolicami folku jest p┼éyta „English Rebel Songs 1381-1914”, kt├│ra jak wskazuje tytu┼é zawiera angielskie pie┼Ťni rebelianckie (w tym zwi─ůzkowe z pocz─ůtku XX wieku). Ca┼éa p┼éyta jest akustyczna, wiele utwor├│w wykonano a capella. Jest to pozycja godna polecenia dla ka┼╝dego lubi─ůcego ciekawostki s┼éuchacza.

O tym ┼╝e tematy folkowe by┼éy popularne w┼Ťr├│d zespo┼é├│w czysto punkowych mo┼╝e ┼Ťwiadczy─ç fakt, ┼╝e na p┼éycie "The Power Of The Press" (wydanej w 1986 roku) znanego angielskiego zespo┼éu Angelic Upstarts znalaz┼éa si─Ö piosenka Erica Bogle`a "Green Fields Of France". Na tym samym albumie mamy te┼╝ autorski utw├│r "angelic├│w", zatytu┼éowany "Brighton Bomb", a traktuj─ůcy o I.R.A., cz─Östym temacie folkowych utwor├│w, zw┼éaszcza w Irlandii.
Przyk┼éad├│w na to, ┼╝e kapele typowo punkowe si─Ögaj─ů po folkowe kawa┼éki jest znacznie wi─Öcej. Od cho─çby niemieckie Die Toten Hosen wykonuj─ůce takie przeboje folkowe, jak "Auld Lang Syne", czy te┼╝ "Guantanamera".

Wiele zespo┼é├│w wyrastaj─ůcych ze sceny punkowej wypracowa┼éo sobie w┼éasny punkfolkowy styl. Dzi─Öki staraniom ludzi z naszej rodzimej sceny niezale┼╝nej wi─Ökszo┼Ť─ç warto┼Ťciowych kapel uda┼éo si─Ö do Polski sprowadzi─ç.
Pierwszymi gwiazdkami punkfolka by┼éy na naszym firmamencie by┼éy angielskie zespo┼éy Under The Gun i Blind Mole Rat. Under The Gun po to specyficzna mieszanka celtyckiego folka, punku i reggae. Do ich popularno┼Ťci przyczyni┼éo si─Ö zapewne r├│wnie┼╝ i to, ┼╝e nie stronili od etnicznych wycieczek na wsch├│d. Pocz─ůtkowo jedynymi nagraniami Under The Gun by┼éy dwa studyjne dema, kt├│re wydano w Polsce (oczywi┼Ťcie mowa o wydawnictwach niezale┼╝nych, zwi─ůzanych z punkow─ů dystrybucj─ů) najpierw osobno, a p├│┼║niej na jednej kasecie. Po reaktywacji zesp├│┼é nagra┼é p┼éyt─Ö "Homeland", kt├│r─ů do dzi┼Ť mo┼╝na kupi─ç na punkowych gie┼édach. Z kolei Blind Mole Rat mia┼éo inne kierunki z kt├│rych czerpali inspiracje. Poza typowo celtyckimi brzmieniami mo┼╝na by┼éo w ich muzyce us┼éysze─ç cho─çby wp┼éywy meksyka┼äskie, czy ┼╝ydowskie. Nieobce im te┼╝ by┼éo ska. Ich pierwsze wydawnictwo na polskim rynku to kaseta "Live in Pozna┼ä". Jak sama nazwa wskazuje jest to koncertowy bootleg nagrany w Poznaniu. Jako┼Ť─ç nagra┼ä jest delikatnie m├│wi─ůc nienajlepsza, ukazuje za to do┼Ť─ç wiernie atmosfer─Ö towarzysz─ůc─ů koncertom zespo┼éu. Drugi fonogram kapeli to kaseta demo "Viva Zapatta!". Jako┼Ť─ç jej jest do┼Ť─ç dobra i trzeba przyzna─ç ┼╝e studyjnie zesp├│┼é r├│wnie┼╝ wypada ca┼ékiem nie┼║le.
Kolejne kapele kt├│re trafi┼éy do naszego kraju to The Ukrainians i Tofu Love Frogs. Pierwszej kapeli mi┼éo┼Ťnikom folkowego grania chyba nie musz─Ö przedstawia─ç. Zesp├│┼é Petera Solovki grywa┼é w naszym kraju wielokrotnie, a zaczyna┼é w┼éa┼Ťnie na imprezach punkowych. Siarczysta mieszanka punka i ukrai┼äskiego folku pozostawia po sobie niesamowite wra┼╝enie. Niew─ůtpliwie za spraw─ů The Ukrainians wiele polskich kapel si─Ögn─Ö┼éo po ostrzej gran─ů muzyk─Ö ukrai┼äsk─ů.
Muzyka zespo┼éu Tofu Love Frogs najbli┼╝sza jest korzeni celtyckich, niekiedy zdarzaj─ů si─Ö przer├│bki melodii ludowych z dopisanymi nowymi s┼éowami. Zesp├│┼é da┼é w Polsce ┼Ťwietny koncert w towarzystwie Daef Shephard i naszej rodzimej kapeli g├│ralskiej. Z tego co wiem nie pozostawili niestety po sobie ┼╝adnych nagra┼ä.
Ostatni zesp├│┼é o kt├│rym chcia┼éem tu napisa─ç pochodzi ze Szwecji i nosi nazw─Ö Tequila Girls. Wszystkim polecam bardzo kompilacyjny materia┼é z ich pierwszych dem├│wek, kt├│re wysz┼éo u nas na takiej ┼╝├│┼étej kasecie z napisem "Tequila Girls". Jest to materia┼é zbli┼╝ony do wczesnych nagra┼ä The Levellers, bardziej tradycyjny w brzmieniu ni┼╝ kolejne pozycje. Druga kaseta kt├│ra u nas si─Ö ukaza┼éa to czerwona koncert├│wka "Slupsk". Jako ┼╝e podczas kilku wizyt w kraju nad Wis┼éa mieli zagra─ç w S┼éupsku, a nigdy im si─Ö nie uda┼éo, postanowili ┼╝e nazw─ů tak swoj─ů koncertow─ů p┼éyt─Ö (za granic─ů dost─Öpn─ů na CD). Materia┼é jest ju┼╝ znacznie bardziej "upunkowiony". Jak obecnie graj─ů Szwedzi mo┼╝emy si─Ö dowiedzie─ç z ich ostatniej studyjnej p┼éyty zatytu┼éowanej "Mind Tripper". Z niej te┼╝ dowiadujemy si─Ö dlaczego nie podoba im si─Ö Warszawa. Zesp├│┼é wci─ů┼╝ istnieje i nagra┼é niedawno p┼éyt─Ö promo, by─ç mo┼╝e ich nowe wydawnictwo wkr├│tce ujrzy ┼Ťwiat┼éo dzienne.

Rafał "Taclem" Chojnacki

Artyku┼é ukaza┼é si─Ö w pi┼Ťmie Gadki z Chatki - 35/36 (IV - V 2001). Poprawki i korekta – stycze┼ä 2005.
Na zdj─Öciu grupa Angelic Upstarts